Badanie wykonuję osobiście. Jestem chirurgiem onkologicznym, członkiem Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej, a moją codzienną pracą jest leczenie nowotworów.

Przez ponad pięć lat pracy w Zachodniopomorskim Centrum Onkologii w Szczecinie operowałem pacjentów z czerniakiem i rakiem skóry w każdym stopniu zaawansowania. Przez lata pracy w różnych ośrodkach wykonałem tysiące zabiegów w obrębie skóry, a były okresy, w których przeprowadzałem ich około pięćdziesięciu tygodniowo.

Kiedy ocenię Twoje znamiona, patrzę na nie okiem człowieka, który wie, jak wygląda czerniak pod mikroskopem i co się dzieje z pacjentem po rozpoznaniu. To zmienia próg ostrożności, dobór zmian do wycięcia i to, co powiem Ci na koniec wizyty.

Do badania używam ręcznego dermatoskopu i oglądam skórę osobiście, przy pacjencie. To świadomy wybór, a nie brak wideodermatoskopu. Przegląd Cochrane wykazał, że dokładność rozpoznania była istotnie wyższa przy ocenie prowadzonej osobiście niż przy ocenie stawianej na podstawie obrazów. Ocena żywej skóry pozwala zmienić kąt patrzenia, docisnąć szkiełko, obejrzeć zmianę pod innym oświetleniem i skonfrontować obraz z tym, co mówi pacjent.

Uczciwie dodam, czego to badanie nie mówi. Ocena na podstawie obrazów to w tych analizach głównie rozpoznanie stawiane ze zdjęć, a nie każde użycie sprzętu wideo przy pacjencie. Nie twierdzę więc, że wideodermatoskopia jest gorsza sama w sobie. Twierdzę, że sprzęt nie zastępuje doświadczenia i obecności lekarza przy Twojej skórze.

Mapowanie zmian ma swoją wartość przy bardzo licznych znamionach i przy długiej obserwacji. Jeśli uznam, że tego właśnie potrzebujesz, powiem to wprost.

Najprostszym narzędziem samokontroli jest reguła ABCDE:

A jak asymetria. Jedna połowa znamienia różni się od drugiej.
B jak brzegi. Nieregularne, poszarpane albo rozmyte.
C jak kolor. Niejednolity, kilka odcieni w jednej zmianie.
D jak duży rozmiar. Średnica powyżej sześciu milimetrów, choć czerniak bywa mniejszy.
E jak ewolucja. Zmiana rośnie, zmienia kształt, kolor albo grubość.

Nie czekaj na komplet objawów. Wystarczy jeden, żeby przyjść. Do lekarza warto zgłosić się także wtedy, gdy znamię swędzi, krwawi albo pokrywa się strupem, który nie chce się zagoić, oraz gdy nowa zmiana barwnikowa pojawia się po czterdziestym roku życia.

Warto pamiętać o rzeczy, która często umyka: czerniak nie zawsze powstaje z istniejącego wcześniej znamienia. Potrafi pojawić się na skórze, która wcześniej wyglądała zupełnie zdrowo. Dlatego oglądam całe ciało, a nie tylko zmianę, która Cię niepokoi.

Zaczynamy od rozmowy: co Cię zaniepokoiło, od kiedy, czy zmiana się zmieniała, czy ktoś w rodzinie chorował na czerniaka, czy przyjmujesz leki obniżające odporność.

Potem oglądam skórę dermatoskopem. Standardowo oceniam całe ciało, bo czerniak potrafi ukryć się w miejscu, którego sama nie widzisz: na plecach, na skórze głowy, między palcami, na stopie. Jeśli nie życzysz sobie oceny wszystkich okolic, powiedz to na początku, a obejrzymy tylko to, na co się zgadzasz. To Twoje ciało i Twoja decyzja.

Całość trwa od trzydziestu do czterdziestu minut. Skierowanie nie jest potrzebne.

Decyzję poznajesz jeszcze podczas wizyty. Nie wysyłam nikogo do domu z informacją, że wynik przyjdzie za dwa tygodnie, bo ocena dermatoskopowa nie jest badaniem, na które się czeka.

Po obejrzeniu skóry mówię Ci jedną z trzech rzeczy.

Zmiany są łagodne. Wtedy ustalamy termin następnej kontroli i na tym kończymy. To najczęstszy scenariusz i nie ma w nim nic wstydliwego, bo po to się bada, żeby wiedzieć.

Zmiana wymaga obserwacji. Robimy zdjęcie i wyznaczamy krótszy termin kontroli, żeby porównać, czy coś się zmieniło.

Zmiana wymaga wycięcia. Wycinam ją sam. Nie odsyłam Cię do innego lekarza, nie zaczynasz szukania od nowa i nie tłumaczysz swojej historii po raz drugi. W wybranych przypadkach wycięcie możliwe jest w bardzo krótkim terminie, niekiedy tego samego dnia.

Zmiany usuwam wyłącznie chirurgicznie, nigdy laserem, i każdą przekazuję do badania histopatologicznego z immunohistochemią. Laser odparowuje tkankę, więc po takim zabiegu nie zostaje materiał do zbadania. W piśmiennictwie opisano przypadki, w których czerniaki uznano klinicznie za łagodne znamiona i poddano waporyzacji laserowej, a rozpoznanie postawiono dopiero po wznowie. Autorzy wskazują, że usunięcie laserem komplikuje i opóźnia właściwe rozpoznanie oraz może pogorszyć rokowanie.

Szczegóły zabiegu, przygotowania i kosztu opisałem na stronie chirurgicznego usuwania znamion.

Kontrolę znamion zaleca się zazwyczaj raz na dwanaście miesięcy. Taki rytm wystarcza większości osób i pozwala wychwycić zmianę, zanim stanie się problemem.

Krótszy termin wyznaczam indywidualnie, gdy jakaś zmiana wymaga obserwacji, gdy znamion jest bardzo dużo albo gdy w rodzinie występował czerniak. Wtedy mówię wprost, kiedy chcę Cię zobaczyć ponownie, i dlaczego akurat wtedy.

Niezależnie od terminu kontroli warto raz w miesiącu obejrzeć skórę samemu, przy dobrym świetle, z pomocą lusterka na plecy. Jeśli coś się zmieni między wizytami, nie czekaj do wyznaczonego terminu.