Blog

Co to jest guz liściasty piersi?

Guz liściasty to rzadki nowotwór włóknisto-nabłonkowy piersi. Stanowi od 0,3 do 1 procenta wszystkich guzów piersi. W przeciwieństwie do raka piersi, który zaczyna się w przewodach i zrazikach, guz liściasty rozwija się w zrębie, czyli w tkance łącznej otaczającej przewody i zraziki. Zawiera zarówno komórki tej tkanki, jak i komórki nabłonkowe. Najczęściej powstaje samodzielnie, chociaż opisywano pojedyncze przypadki rozwoju z gruczolakowłókniaka.

Jak wygląda i jakie daje objawy?

Guz liściasty najczęściej pojawia się jako jednostronny, twardy, bezbolesny guzek, który stosunkowo szybko się powiększa. Duże guzy potrafią rozciągać skórę, a nad guzem mogą stać się widoczne poszerzone żyły. Pierwsze podejrzenie stawia się zwykle podczas badania USG piersi.

W badaniach obrazowych guz liściasty bywa trudny do odróżnienia od gruczolakowłókniaka. W USG piersi widoczna jest lita, dobrze lub częściowo ograniczona zmiana, często z wzmożonym unaczynieniem w opcji Doppler. Element torbielowaty w środku zmiany częściej towarzyszy postaci złośliwej. W mammografii widać okrągłą, gęstą zmianę o zrazikowym kształcie. Przy podejrzeniu postaci złośliwej pomocny bywa rezonans magnetyczny z kontrastem.

Ponieważ obraz w USG bywa mylący, guz liściasty różnicuje się przede wszystkim z gruczolakowłókniakiem, a postać złośliwą także z mięsakami i przerzutami z innych narządów.

Dlaczego są trzy stopnie: łagodny, graniczny, złośliwy?

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) dzieli guzy liściaste na trzy stopnie, oceniając zmianę pod mikroskopem: komórkowość zrębu, atypię jąder, liczbę podziałów komórkowych, wygląd brzegu guza i przerost zrębu. Trzy stopnie istnieją dlatego, że różnią się ryzykiem nawrotu i przerzutu, a więc wymagają różnego postępowania.

Odsetki nawrotu na podstawie metaanalizy 52 badań (Yu i współpracownicy, 2022).

Dlaczego biopsja gruboigłowa, a nie mammotom (VABB)?

Rozpoznanie guza liściastego opiera się na biopsji gruboigłowej piersi pod kontrolą USG, a ostateczne rozpoznanie stawia patomorfolog po wycięciu całej zmiany. Odróżnienie guza liściastego od gruczolakowłókniaka bywa trudne nawet w biopsji gruboigłowej.

Biopsja mammotomiczna (VABB) usuwa zmianę we fragmentach i nie zapewnia ani pewnego rozpoznania, ani ocenionego ujemnego marginesu. Przy podejrzeniu guza liściastego nie jest więc metodą leczącą. Standardem jest chirurgiczne wycięcie całej zmiany, a nie jej usunięcie mammotomem.

Leczenie: dlaczego trzeba wyciąć i jakie marginesy?

Guza liściastego się wycina, ponieważ tylko całkowite usunięcie daje pewne rozpoznanie i zmniejsza ryzyko nawrotu. Celem operacji jest resekcja R0, czyli wycięcie zmiany w całości z ujemnym marginesem, bez nowotworu w linii cięcia. To, jak szeroki margines jest potrzebny, zależy od stopnia.

Postać łagodna (najczęstsza): wystarczy ujemny margines, czyli brak nowotworu w linii cięcia. Współczesne dane pokazują, że przy łagodnym guzie liściastym nie trzeba szerokiego wycięcia ani rutynowej reoperacji, gdy margines jest wąski, ale ujemny. W badaniu z 2024 roku (Del Calvo i współpracownicy) dziesięcioletni odsetek bez nawrotu wyniósł 100 procent przy szerokim ujemnym marginesie i 94 procent przy wąskim ujemnym.

Postać graniczna i złośliwa: dąży się do szerokiego ujemnego marginesu, historycznie co najmniej 10 milimetrów, ponieważ wąski margines wiąże się tu z wyraźnie wyższym ryzykiem nawrotu miejscowego. Duże guzy niekiedy wymagają mastektomii, choć badania nie wykazały różnicy w przeżyciu między operacją oszczędzającą a mastektomią.

W postaci złośliwej rozważa się radioterapię uzupełniającą, ponieważ zmniejsza ryzyko nawrotu miejscowego. Chemioterapia uzupełniająca nie wykazała korzyści i nie jest standardem.

Ryzyko nawrotu i przerzutów

Ryzyko nawrotu miejscowego rośnie ze stopniem guza: około 7 procent w postaci łagodnej, 17 procent w granicznej i 25 procent w złośliwej (Yu i współpracownicy). Nawroty pojawiają się zwykle w ciągu od 2 do 3 lat od operacji i najczęściej jako pierwsze wykrywa je USG piersi. Właśnie dlatego regularna obserwacja ma tak duże znaczenie.

Przerzuty odległe są rzadkie i dotyczą niemal wyłącznie postaci złośliwej. Najczęściej zajmują płuca, rzadziej kości. Szerszy margines nie zmniejsza ryzyka przerzutów (Toussaint i współpracownicy), bo zależy ono od biologii guza.

Jakie jest rokowanie?

Rokowanie zależy przede wszystkim od stopnia. Większość guzów liściastych to postać łagodna, a jej rokowanie jest bardzo dobre. Nawroty miejscowe zdarzają się w niewielkim odsetku i zwykle daje się je ponownie wyciąć. Rokowanie pogarsza się w rzadkiej postaci złośliwej, która może dawać przerzuty. Dla większości pacjentek najważniejsza wiadomość jest prosta: prawidłowo wycięty łagodny guz liściasty to bardzo dobra sytuacja.

Obserwacja po leczeniu

Po operacji potrzebna jest długoterminowa obserwacja przez chirurga onkologicznego, ponieważ nawroty mogą pojawić się w każdym stopniu guza. Opiera się ona na badaniu klinicznym i USG piersi, a obserwacja jest najintensywniejsza w pierwszych od 2 do 3 latach, kiedy nawroty zdarzają się najczęściej. W postaci granicznej i złośliwej obserwacja jest ściślejsza, a przy podejrzeniu nawrotu wykonuje się dalsze badania obrazowe. Postępowanie w guzie liściastym prowadzi zespół wielospecjalistyczny: chirurg onkologiczny, onkolog kliniczny, patomorfolog i radiolog.

Najczęstsze pytania

Czy guz liściasty to rak piersi?

Nie. To osobny nowotwór, który powstaje w tkance łącznej piersi, a nie w przewodach. Większość guzów liściastych jest łagodna.

Czy guz liściasty trzeba wycinać?

Tak. Tylko całkowite wycięcie z ujemnym marginesem daje pewne rozpoznanie i zmniejsza ryzyko nawrotu. Nie usuwa się go mammotomem.

Jak szeroki margines jest potrzebny?

Celem jest ujemny margines (R0). Przy postaci łagodnej wystarczy brak nowotworu w linii cięcia. Przy granicznej i złośliwej dąży się do szerszego marginesu.

Czy guz liściasty daje przerzuty?

Rzadko i niemal wyłącznie w postaci złośliwej. Najczęściej zajmuje płuca. W postaci łagodnej przerzuty są wyjątkowe.

Jak wygląda obserwacja po leczeniu?

Badanie kliniczne i USG piersi, najintensywniej w pierwszych od 2 do 3 latach. W postaci granicznej i złośliwej obserwacja jest ściślejsza.

Na czym opieram te informacje

Diagnostyka i leczenie guza liściastego w Szczecinie

Guza liściastego diagnozuję (USG piersi, biopsja gruboigłowa) i leczę operacyjnie, a po leczeniu prowadzę obserwację. Jeśli w USG opisano u Ciebie zmianę, która może odpowiadać guzowi liściastemu, nie zwlekaj z konsultacją.

Jeśli po operacji zostanie blizna, jej korektą zajmuje się moja żona, Ewa Szram, w serwisie Pięknie OdNowa:

Gabinet: aleja Bohaterów Warszawy 83C/2, 71-061 Szczecin
Umów się online: www.norbertszram.pl/umow-sie-online
Umów się telefonicznie: 690 690 152