Blog

Co to jest gruczolakowłókniak i jak się objawia?

Gruczolakowłókniaki są jednymi z najczęstszych łagodnych zmian litych piersi u kobiet w wieku rozrodczym. Stanowią około 60% wszystkich guzków w obrębie piersi i ponad połowę wszystkich zmian poddawanych biopsji gruboigłowej pod kontrolą USG. Powstają w wyniku przerostu tkanki gruczołowej pod wpływem zmian hormonalnych, jakie zachodzą u dziewcząt w okresie pokwitania. Najczęściej pojawiają się między 20. a 30. rokiem życia, a szacuje się, że około 10% kobiet na świecie ma gruczolakowłókniaka co najmniej raz w życiu, niezależnie od wieku.

Typowy gruczolakowłókniak to zmiana twarda, niebolesna, gładka, ruchoma i wyraźnie odgraniczona, o wielkości zwykle od 2 do 3 cm. Może znajdować się w dowolnym miejscu piersi, ale najczęściej lokalizuje się w kwadrancie górnym zewnętrznym (od strony pachy). Ponad 60% przypadków to zmiany pojedyncze, pozostałe występują jako liczne ogniska w jednej lub obu piersiach. Zmiana może powiększać się powoli, nie powodując bólu ani zmian skóry nad nią, choć niekiedy prowadzi do zauważalnej asymetrii piersi.

Czy gruczolakowłókniak może okazać się rakiem?

To najczęstsze pytanie, jakie słyszę, i najczęściej wpisywane w wyszukiwarkę. Odpowiedź jest uspokajająca. Nowotwór złośliwy rozwijający się w samym gruczolakowłókniaku występuje niezwykle rzadko, z częstością od 0,002 do 0,125%, i najczęściej jest rozpoznawany przypadkowo dopiero w badaniu materiału pooperacyjnego. Dla porównania: szczyt zachorowań na raka piersi przypada co najmniej 20 lat później niż szczyt występowania gruczolakowłókniaka.

Warto rozumieć jeszcze jedną rzecz. Kiedy w piersi z gruczolakowłókniakiem pojawia się rak, zwykle nie „rodzi się” on wewnątrz włókniaka, lecz powstaje w sąsiedniej tkance piersi, poddanej tym samym bodźcom hormonalnym, i może z czasem otaczać albo naciekać włókniaka. Potwierdzony w biopsji gruboigłowej prosty gruczolakowłókniak to zmiana łagodna, a nie rak.

Najczęstsza „niespodzianka” po usunięciu zmiany to zresztą nie rak, lecz guz liściasty, czyli inna zmiana, którą w USG i w biopsji łatwo pomylić z gruczolakowłókniakiem. Właśnie dlatego zmiany rosnące albo duże usuwamy dla pewności, a materiał zawsze trafia do badania histopatologicznego. Więcej o tym rozróżnieniu piszę na stronie o guzie liściastym piersi.

Gruczolakowłókniak a BIRADS 3 i BIRADS 4a

Jeśli w opisie USG albo mammografii zobaczyłaś kategorię BIRADS, to jest to ocena prawdopodobieństwa, a nie diagnoza. Przy gruczolakowłókniaku najczęściej spotykasz dwie kategorie.

BIRADS 3 oznacza zmianę prawdopodobnie łagodną. Zalecane jest wtedy zwykle kontrolne USG za około 6 miesięcy, a nie natychmiastowa biopsja. Jak bardzo bezpieczna jest ta kategoria u młodych kobiet, dobrze pokazuje analiza materiału pacjentek poniżej 30. roku życia: wśród zmian ocenionych jako BIRADS 3 odsetek złośliwych wyniósł 0% (przedział ufności od 0 do 1,7%). Innymi słowy, BIRADS 3 to nie jest diagnoza raka, to zalecenie spokojnej obserwacji.

BIRADS 4a oznacza niskie podejrzenie i tu zwykle proponujemy biopsję gruboigłową, żeby mieć pewność co do charakteru zmiany. Sama kategoria 4a nie jest równoznaczna z rozpoznaniem nowotworu, a bardzo często badanie potwierdza właśnie łagodnego gruczolakowłókniaka.

Czy gruczolakowłókniak może sam zniknąć i czy trzeba go usuwać?

Naturalny przebieg gruczolakowłókniaka bywa różny. Część zmian pozostaje stabilna przez lata, część powoli się kurczy lub zanika, co obserwuje się częściej u młodych kobiet oraz po menopauzie. Gruczolakowłókniak nie zniknie „na życzenie” ani po tabletkach, ale też nie każdy trzeba usuwać: potwierdzona, bezpieczna zmiana może pozostać w obserwacji.

Gruczolakowłókniaki bezobjawowe, które nie powiększają się znacznie w ciągu 6 miesięcy obserwacji i nie powodują deformacji, można kontrolować raz w roku badaniem uzupełnionym o USG piersi. Jeśli jednak nie czujesz się komfortowo z obserwacją i obawiasz się złośliwości, bezobjawowy gruczolakowłókniak może zostać usunięty, przy czym zaleca się obserwację przez co najmniej od 3 do 4 miesięcy przed interwencją chirurga onkologicznego.

Usunięcie jest wskazane, gdy zmiana:

• ma średnicę większą niż 5 cm,
• powiększa swoje rozmiary,
• powoduje znaczny ból,
• zniekształca gruczoł piersiowy lub zaburza estetykę piersi,
• ma w badaniach obrazowych albo patologicznych cechy wymagające wykluczenia złośliwości.

Jak rozpoznajemy gruczolakowłókniaka: badanie, USG i biopsja

Rozpoznanie stawia się na podstawie połączenia dokładnego badania, badań obrazowych i analizy histopatologicznej materiału pobranego podczas biopsji gruboigłowej lub mammotomicznej pod kontrolą USG. W wywiadzie ważny jest wiek, w którym zauważono zmianę, jej ewentualny wzrost, związek z cyklem miesiączkowym, ból, zmiany skóry, wyciek z brodawki, a także wiek pierwszej miesiączki, przebyte ciąże, wcześniejsze zmiany w piersi, radioterapia lub nowotwór w wywiadzie oraz rodzinne występowanie nowotworów piersi lub jajnika. Badanie obejmuje piersi i węzły chłonne pachowe.

Wśród metod obrazowania są mammografia, USG piersi i rezonans magnetyczny. U młodych kobiet najlepszą opcją jest USG piersi, ze względu na gruczołowe utkanie piersi. W USG gruczolakowłókniak to owalna, gładka, lita masa, która nie powoduje wciągania otaczających tkanek i często daje tak zwane tylne wzmocnienie akustyczne. W celu pełnej analizy histopatologicznej rozważa się biopsję gruboigłową pod kontrolą USG z pobraniem co najmniej trzech wycinków.

Usuwanie gruczolakowłókniaka: biopsja mammotomiczna (VABB)

W wielu publikacjach wykazano wysoką skuteczność wspomaganej próżniowo przezskórnej biopsji gruboigłowej (VABB) w znieczuleniu miejscowym w usuwaniu gruczolakowłókniaków o wielkości do 2 cm. To metoda małoinwazyjna, wykonywana pod kontrolą USG: igłę wprowadza się przezskórnie jednokrotnie, a tkanka jest odsysana za pomocą próżni. Zabieg wiąże się z niewielkim bólem i minimalnym krwiakiem, co pacjentki dobrze akceptują.

W badaniach odsetek nawrotów widocznych w USG po 6 miesiącach wyniósł 3,4%. Najczęstsze powikłania, czyli siniaki, krwawienie i krwiak, występują z częstością do około 10%. W ankietach po zabiegu 75% pacjentek nie zgłaszało żadnych dolegliwości bólowych, blizna po roku była ledwo zauważalna u 40% z nich, 85% oceniło efekt kosmetyczny jako dobry, a 94% poleciłoby biopsję mammotomiczną innym, przedkładając ją nad wycięcie chirurgiczne. Szczegóły samego zabiegu, przygotowanie i przeciwwskazania opisałem na stronie poświęconej biopsji mammotomicznej pod kontrolą USG.

Jeśli po operacji chirurgicznej pozostaje widoczna blizna, można ją poddać jednej z form terapii blizn. Więcej informacji znajdziesz na mojej drugiej stronie: pieknieodnowa.pl.

Gruczolakowłókniak po 40. roku życia i u starszych kobiet

Gruczolakowłókniak u starszej pacjentki nadal jest zmianą łagodną. Ponieważ jednak ryzyko raka piersi rośnie z wiekiem, każdą nowo wykrytą litą zmianę u kobiety po menopauzie weryfikujemy staranniej, zwykle biopsją gruboigłową, żeby mieć pewność. To czujność, a nie powód do paniki: staranna diagnostyka służy właśnie temu, żeby Cię uspokoić na podstawie wyniku, a nie domysłu.

Najczęstsze pytania